बिहिबार, कार्तिक ११, २०७८  |  Thursday, October 28, 2021

नेपाल धितोपत्र बोर्डका कार्यकारी निर्देशक निरज गिरीले घट्दो बजारमा समेत कमाउने सम्भावना रहने बताउँदै ४ करोड र १२ करोडको सीमाले सेयर बजारमा कुनै प्रभाव नपर्ने बताउँछन् । राष्ट्र बैंकले उक्त सिमामा ल्याउन एक वर्षको समय दिएको कोही पनि लगानीकर्ताले आफ्नो लगानी त्यसै जोखिममा नहाल्ने बताउँछन् ।
यो एकप्रकारको अफवाह मात्रै भएको भन्दै यसको पछि नलाग्न उनी सुझाव दिन्छन् । नियामक निकाय जहिले पनि लगानीकर्ताको हितमा प्रतिबद्ध रहेको भन्दै उनीहरूलाई सचेत गराउँदै बजार विकास गर्नु अहिलेको अवाश्यकता रहेको उनले बताए ।

सेयर बजारमा स्पेकुलेटर र इन्भेष्टर हुने भन्दै अहिले हाम्रो बजारमा सपेकुलेटर हाबी भएको उनको तर्क छ । इन्भेष्टर हाबी हुँदा बजार स्थिर हुने र स्पेकुलेटर हाबी भएको अवस्थामा बजारमा उतारचढाव हुने उनी बताउँछन् ।

कोभिड अघिसम्म सेयर बजारमा आम नागरिकले खासै चासो राखेका थिएनन् । तर अहिले भने सेयर बजार सर्वाधिक चासोको विषय बनेको छ ।
कोभिडका कारण अन्य व्यापार व्यवसाय ठप्प भएता पनि पहिलो लकडाउनमा ३ महिना बन्द भएर खुलेको सेयर बजारलाई न त लकडाउनले नै प्रभावित पा¥यो न त राजनीतिक वृत्तमा देखिएको उतार चढाव र परिवर्तनले ।

२०७६ चैत ११ गतेबाट कोभिड नियन्त्रणको लागि भएको लकडाउनले गर्दा सेयर बजार पनि ३ महिना भन्दा बढी बन्द भएर २०७७ असार १५ गतेबाट खुलेको थियो ।
बजार खुल्दा त्यसबेला नेप्से करिब १२०० अंकको हाराहारीमा थियो । २०७८ भदौ २ गते ३१९९.०३ अंकको ऐतिहासिक बिन्दुमा बन्द भयो । भदौ ३ गतेको ‘इन्ट्रा–डे’ कारोबारमा नेप्सेले ३२२७ अंकको ऐतिहासिक उचाइ कायम गरे पनि सोही दिनबाट नेप्से घट्न सुरु भयो ।

यही अवधिमा सेयर बजारमा आम सर्वसाधारण लगानीकर्ताको आकर्षण र चासो पनि व्यापक रूपमा बढेको देखिन्छ ।

सेयर बजार प्रवेशको प्रारम्भिक चरण डिम्याट खाता खोल्नेको संख्या २०७७ असारमा १६ लाख रहेकोमा हाल ४३ लाख ७४ हजार भन्दा बढी पुगेको छ ।
यस्तै मेरो सेयर प्रयोगकर्ताको संख्या २०७७ असारमा करिब ८ लाख रहेकोमा हाल उक्त संख्या ३४ लाख ७२ हजार रहेको छ ।

यति मात्रै नभएर कोभिड अगाडि निष्कासन गरेको कतिपय आइपिओ बिक्री हुनै मुस्किल पर्ने गरेकोमा अहिले २५ लाखसम्म आवेदकले आवेदन दिने गरेका छन् ।
प्राथमिक बजार मात्रै नभएर अहिले दोस्रो बजार पनि व्यापक विस्तार भएको छ ।

कोभिड अगाडि दैनिक एक अर्बको कारोबार पुग्न पनि मुस्किल पर्ने बजारमा अहिले आएर दैनिक २० अर्बभन्दा माथिसम्मको कारोबार भयो ।

दोस्रो बजार अनलाइन कारोबार गर्नेको संख्या २०७७ असारमा १४ हजार रहेकोमा हाल उक्त संख्या बढेर ९ लाख २३ हजार पुगेको छ ।

दैनिक औसत १ लाख लगानीकर्ता दोस्रो बजारमा सक्रिय रहेको नेप्सेले बताउँदै आएको छ ।
नेप्से बढ्दै जाँदा नेपालको सेयर बजारको कुल बजार पुँजीकरण नेपालको जिडिपीको आकार भन्दा ठुलो अर्थात् ४३ खर्बभन्दा माथि पुग्यो ।

नेप्से १२०० को विन्दुबाट ३२०० को विन्दुमा पुग्दै गर्दा नियामक निकाय धितोपत्र बोर्ड र नेपाल राष्ट्र बैंकले विभिन्न नीतिमा परिवर्तन पनि ग¥यो ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकहरुले दिँदै आएको मार्जिन प्रकृतिको सेयर धितो कर्जा पाउने सूचीकृत कम्पनीको विभिन्न दायरा परिमार्जन ग¥यो भने १२० दिनको औसत मूल्य र अन्तिम मूल्य जुन कम हुन्छ त्यसको ७० प्रतिशत मार्जिन कर्जा दिने व्यवस्थालाई परिमार्जन गरेर १८० दिनको औसत मूल्य र अन्तिम कारोबार मूल्यमध्ये जुन कम हुन्छ त्यसैको आधारमा कर्जा दिने व्यवस्था ग¥यो ।

यता नेपाल धितोपत्र बोर्डले पनि यही बिचमा लगानीकर्तालाई सूचीकृत कम्पनीको फन्डामेन्टल विश्लेषण गर्ने लाभांश क्षमता भविष्यको सम्भावना लगायत हेरेर लगानी गर्ने समय समयमा विज्ञप्ति जारी गर्दै सचेत गराउने कार्य पनि ग¥यो ।

तर नेपाल धितोपत्र बोर्डले केही प्यारामिटरको आधारमा ५१ वटा सूचीकृत कम्पनीको विवरण सार्वजनिक गर्दै ती कम्पनीमा लगानी गर्नु जोखिम भएको र ती कम्पनीमा भित्री कारोबार, सर्कुलर ट्रेडिङ र सेयर मूल्य कर्नरिङ भए नभएको अध्ययन गर्ने बताएको थियो ।

उक्त विषय निकै विवादित बन्यो भने बोर्डले अध्ययन गर्ने भनेको विषय अझै सार्वजनिक हुन सकेको छैन ।
यता नेपाल राष्ट्र बैंकले साउन २८ गते सार्वजनिक गरेको मौद्रिक नीति र त्यसपछि भदौ ८ गते जारी गरेको परिपत्र मार्फत मार्जिन प्रकृतिको सेयर धितो कर्जामा प्रतिव्यक्ति अधिकतम १२ करोड र एक बैंकबाट प्रतिव्यक्ति ४ करोड मात्रै लिन सक्ने सीमा तोक्यो ।

कोभिडपछि लगातार बढेको बजारमा भदौ पहिलो साताबाट भने घट्दो क्रममा देखिएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले सेयर धितो कर्जामा सीमा तोकेको कारणले नै सेयर बजार प्रभावित बनेको भनेर लगानीकर्ताको एउटा समूह नेपाल राष्ट्र बैंक, अर्थ मन्त्रालय र नेपाल धितोपत्र बोर्डमा गएर आन्दोलन र धर्ना दिइरहेका छन् ।
भदौ ३ गते ३१९९.०३ अंकबाट घट्न सुरु भएको नेप्सेमा असोज ५ गते सुरुवाती समयमा २६१३ अंकसम्म झरे पनि त्यसपछि भने सम्हालिएको अवस्था छ ।

पुँजीबजारमा प्रवेश गर्ने उपयुक्त समय यही नै हो । जसरी नेप्से इन्डेक्स यति पुग्छ र यतिमा झर्छ भनेर अनुमान गर्न सकिँदैन त्यसरी नै सेयर बजारमा प्रवेश गर्ने सही समय यही हो भन्न नसकिने भएपनि बजार तल झरेको बेलामा पछि नाफा कमाउन सहज हुन्छ ।
तर सेयर बजारको बारेमा पहिले राम्रोसँग अध्ययन गर्ने, सूचीकृत कम्पनीलाई विश्लेषण गरेर बजार प्रवेश गर्नेले जहिले पनि कमाउन सकिन्छ ।

सेयर बजारमा परिसूचक बढ्दैमा सबै कम्पनीको मूल्य बढ्न र घट्दा सबै कम्पनीको मूल्य नघट्ने भएकोले कम्पनीको सम्भावना त्यसको अवस्था लगायतको कुरालाई अध्ययन गरेर लगानी गर्नेले बढ्दो बजारमा मात्रै नभएर घट्दो बजारमा समेत नाफा कमाउन सकिन्छ ।

सेयर बजारमा नियामक निकायको अस्थिर नीति र सेन्सेटिभ मार्केटमा उनीहरूले संवेदनशील नभई गर्ने टिप्पणीले गर्ने सेयर बजार प्रभावित हुने गरेको छ ।

ब्रोकर मार्फत मार्जिन कारोबार सुरु भए पनि त्यो कार्यान्वयनमा नगएको र राष्ट्र बैंकले पनि मार्जिन प्रकृतिको सेयर धितो कर्जामा सीमा तोक्दा लगानीकर्तालाई विकल्प छैन् ।
ब्रोकरबाट मार्जिनलाई प्रभावकारी रूपमा अगाडि बढाएर राष्ट्र बैंकले उक्त सीमा लगाउनु पर्दछ । अहिले सेयर बजार बढेको समयमा उक्त नीति ल्याउँदा कतै नियामक निकाय नै बजार घटाउनुपर्छ भन्नेमा उद्धत भएको छ ।

नियामकको अस्थिर नीतिले बजार प्रभावित हुने गरेको लगानीकर्ताको आरोप लाग्दै आएको छ ।
राष्ट्र बैंकले पोलिसी रिभ्यु गर्दा सेयर बजार मात्रै नभएर समग्र माइक्रो इकोनोमिक फन्डामेन्टलको अध्ययन हुन जरुरी पर्ने विज्ञ बताऊँ छन् ।

हाम्रो सेयर बजारमा फाइनान्सियल क्षेत्रको बाहुल्यता रहँदा राष्ट्र बैंकको नीतिको प्रभाव सेयर बजारमा देखिन्छ ।
राष्ट्र बैंकले मार्जिन प्रकृतिको सेयर धितो कर्जाको सुरुवात गर्नु नै गलत भएको भन्दै अहिले राष्ट्र बैंकले लिएको नीति सही भएको र अझै त्यो भन्दा कडा नीति लिनुपर्ने सेयर विज्ञहरू बताउँछन् ।

त्यसो भन्दैमा सेयर बजार प्रवाहमा तरलता प्रवाह नै नगर्ने नभएको तर बैंक मार्फत हैन संस्थागत प्रकृतिको ब्रोकर इन्डष्ट्रिकै विकास गरेर त्यसबाट लगानीकर्तालाई मार्जिन सुविधा दिनुपर्ने छ ।
जोखिम लिनेले बजार घट्यो भनेर आन्दोलन गर्नु गलत हो । अहिले हाम्रो सेयर बजार एकतर्फी मात्रै भएको टिप्पणी छ । लगानीकर्ताले मूल्य बढ्दा मात्रै हैन घट्दा पनि नाफा कमाउन सक्ने औजारको प्रवेश नियामक निकायले गर्नुपर्दछ ।

यदि सेयर बजारमा सर्ट सेलिङ प्रवेश गराउने हो भने लगानीकर्ता मूल्य घट्दा पनि नाफा कमाउन र बजार बढिरहोस् भन्ने मात्रै हैन घटोस् भन्ने लगानीकर्ता पनि त्यहाँ उपस्थित हुँदा बजार ब्यालेन्स हुने गर्दछ ।

 

तपाईको प्रतिक्रिया